એઇડ્સ (AIDS - Acquired Immunodeficiency Syndrome)

Theme 2025 : Overcoming disruption, transforming the AIDS response

• એટલે કે 'એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનોડેફિશિયન્સી સિન્ડ્રોમ' એક ગંભીર રોગ છે, જે માનવ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે.
• આ રોગ HIV (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિશિયન્સી વાયરસ) નામના વાયરસથી ફેલાય છે.
• HIVનો ચેપ લાગ્યા પછી વ્યક્તિ ધીમે ધીમે અન્ય રોગો સામે લડવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.
• એઇડ્સનો ફેલાવો મુખ્યત્વે સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત શારીરિક સંબંધ બાંધવાથી, દૂષિત લોહી ચડાવવાથી અથવા એક જ સોય-સિરિંજ વારંવાર વાપરવાથી થાય છે.
• માતામાંથી તેના ગર્ભમાં રહેલા બાળકને પણ આ ચેપ લાગી શકે છે. જોકે, માત્ર હાથ મિલાવવાથી, સાથે જમવાથી કે ભેટી પડવાથી તે ફેલાતો નથી.
• આ રોગનું નિદાન થયા પછી ગભરાવાને બદલે નિયમિત સારવાર (ART - એન્ટિરેટ્રોવઇરલ થેરાપી) લેવી ખૂબ જરૂરી છે.
• આ દવાઓ સરકારી હોસ્પિટલોમાં મફત આપવામાં આવે છે, જે દર્દીના જીવનને લાંબુ અને સ્વસ્થ બનાવવામાં મદદ કરે છે.
• ૧ ડિસેમ્બરને 'વિશ્વ એઇડ્સ દિવસ' તરીકે ઉજવીને આ રોગ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવે છે.
• સુરક્ષિત શારિરિક સંબંધો રાખવા, લોહી ચડાવતા પહેલાં તપાસ કરાવવી અને નશીલા પદાર્થો માટે એક જ સોયનો ઉપયોગ ટાળવો એ જ એઇડ્સનું સૌથી મોટું નિવારણ છે. સમાજે આ દર્દીઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખી તેમને સામાન્ય જીવન જીવવામાં મદદ કરવી જોઈએ.

એઇડ્સ (AIDS) અને HIV વચ્ચેનો તફાવત

• ઘણા લોકો HIV અને AIDS શબ્દોને એકબીજાના બદલે વાપરે છે, પણ આ બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે.

1. 1. HIV (Human Immunodeficiency Virus) - વાયરસ

• HIV એ એક પ્રકારનો વાયરસ છે.
• આ વાયરસ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિના કોષો (ખાસ કરીને CD4 T-કોષો) પર હુમલો કરે છે અને તેને નબળા પાડે છે.
• કોઈ વ્યક્તિ HIV પોઝિટિવ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનામાં તરત જ એઇડ્સના લક્ષણો દેખાતા નથી. તે ઘણા વર્ષો સુધી સ્વસ્થ જીવન જીવી શકે છે.

2. 2. AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) - રોગની અવસ્થા.

• AIDS એ એક રોગની અવસ્થા અથવા લક્ષણોનો સમૂહ છે.
• તે ત્યારે થાય છે જ્યારે HIV વાયરસના કારણે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ખૂબ જ નબળી પડી જાય છે.
• જ્યારે CD4 T-કોષોની સંખ્યા એક ચોક્કસ સ્તર (સામાન્ય રીતે $200$ થી ઓછી) કરતાં ઘટી જાય છે, અથવા જ્યારે HIV પોઝિટિવ વ્યક્તિને કોઈ ગંભીર 'ઓપોર્ચ્યુનિસ્ટિક ઇન્ફેક્શન' (opportunistic infection) લાગે છે, ત્યારે તેને AIDS થયો ગણાય.

યાદ રાખો: દરેક AIDS દર્દી HIV પોઝિટિવ હોય છે, પરંતુ દરેક HIV પોઝિટિવ વ્યક્તિને AIDS હોતો નથી. સમયસર સારવાર (ART) દ્વારા HIVને AIDS બનતો અટકાવી શકાય છે.

👉 તાજેતરની માહીતી સાથે જોઈએ.....

ગુજરાતમાં ૫ વર્ષમાં ૨૪૩૭ ગર્ભવતી મહિલાઓ એઇડ્સ પોઝિટિવ નોંધાઈ.

• રાજ્યમાં એઇડ્સ પોઝિટિવિટીનું પ્રમાણ ૦.૧૮ ટકા જેટલું નોંધાયું છે.
• આંકડાઓ ગર્ભવતી મહિલાઓમાં એઇડ્સના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો દર્શાવે છે.

👉 ૧. વિશ્વ એઇડ્સ દિવસ (World AIDS Day)

• દર વર્ષે ૧ ડિસેમ્બરના રોજ 'વિશ્વ એઇડ્સ દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
• આ દિવસે એઇડ્સ અંગેની જાગૃતિ અને નિવારણ માટેના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે.

👉 ૨. એઇડ્સ સંબંધિત સરકારી યોજનાઓ :

• ગુજરાત સ્ટેટ એઇડ્સ કંટ્રોલ સોસાયટી (GSACS) દ્વારા એચ.આઇ.વી. (HIV) સંક્રમિત દર્દીઓ માટે મફત સારવાર આપવામાં આવે છે.
• GSACSને વર્ષ ૨૦૨૩માં ગુજરાતમાં ૦.૧૮ ટકા એચ.આઇ.વી. પોઝિટિવિટી દર નોંધાયેલો છે.
• સરકાર HIV/AIDS નિયંત્રણ કાર્યક્રમ હેઠળ નિ:શુલ્ક સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

ભારતમાં એઇડ્સની સ્થિતિ અને સારવાર

• ભારતમાં ૨૬ લાખથી વધુ દર્દીઓ HIV/AIDSની સારવાર હેઠળ છે.
• ગુજરાતમાં વર્ષ ૧૯૮૬માં એચ.આઇ.વી.નો પ્રથમ કેસ નોંધાયો હતો.
• રાજ્યમાં અત્યારે ૩.૮૪ લાખ લોકો HIV/AIDSના દર્દીઓ છે, જેમાંથી લગભગ ૧.૬૦ લાખ લોકો સારવાર લઈ રહ્યા છે.
• HIVનું નિદાન થયા પછી દર્દીઓને 'આર્ટિફિશિયલ યુઝમાં એન્ટિરેટ્રોવઇરલ થેરાપી (ART)' જીવનભર મફતમાં આપવામાં આવે છે.

👉 ૩. ગુજરાતમાં એઇડ્સના પોઝિટિવ દર્દીઓના આંકડા (વર્ષ પ્રમાણે)

(નોંધ: આંકડાઓ નેશનલ એઇડ્સ કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ (NACP)માંથી લેવામાં આવ્યા છે.)

👉 ૪. ગર્ભવતી મહિલાઓમાં એઇડ્સના કેસ (વર્ષ પ્રમાણે)

ગર્ભવતી મહિલાઓમાંથી HIV પોઝિટિવ કેસની વિગત નીચે મુજબ છે:

નોંધ: HIV પોઝિટિવ માતા જો ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન નિયમિત દવા લે તો તેના બાળકને સંક્રમણ થવાની શક્યતા ઓછી થઈ જાય છે.

👉 ૫. એઇડ્સ કેવી રીતે ફેલાય છે?

• એક HIV સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત શારીરિક સંબંધ બાંધવાથી.
• એક જ સિરિંજ (સોય)નો વારંવાર ઉપયોગ કરવાથી.
• સંક્રમિત વ્યક્તિનું લોહી, વીર્ય કે યોનિમાર્ગના પ્રવાહી સાથે સંપર્ક થવાથી.

એઇડ્સ આ રીતે ફેલાતો નથી: સાથે જમવાથી, એક જ પથારીમાં સૂવાથી, હાથ મિલાવવાથી, ભેટી પડવાથી, કે એક જ ઘરમાં રહેવાથી એઇડ્સ ફેલાતો નથી.

👉 ૬. એઇડ્સ માટે શું કરવું જોઈએ?

• અસુરક્ષિત યોન સંબંધ (નિરોધનો ઉપયોગ કરવો) ટાળવો જોઈએ.
• લોહી ચઢાવતા પહેલાં લોહીની તપાસ કરાવવી.
• બિન-વંધ્યીકૃત સિરિંજ-સોયનો ઉપયોગ ન કરવો.
• HIV સંક્રમિત સગર્ભા માતા દવા દ્વારા બાળકના સંક્રમણને અટકાવી શકે છે.

👉 ૭. સંકલન અને સેવાઓ

• ગુજરાતમાં એઇડ્સના કેસ માટે અમદાવાદ, રાજકોટ, સુરત, વડોદરા, ભાવનગર, જામનગરને 'હાઈ પ્રાયોરિટી હેડ ક્વાર્ટર્સ' તરીકે જાહેર કરાયા છે.
• સુરત, રાજકોટ, અમદાવાદ અને વડોદરામાં કોલ સેન્ટરની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે.

-----------------------------------------------------------------